Καθώς οι προσπάθειες για την ανάπτυξη ενός αποτελεσματικού εμβολίου συνεχίζονται με φρενήρεις ρυθμούς, έχουμε ήδη μία πρώτη εικόνα σχετικά με την αποτελεσματικότητα ορισμένων από αυτά.

Στις 18 Μαΐου, η εταιρία βιοτεχνολογίας Moderna ανακοίνωσε τα αποτελέσματα από την κλινική δοκιμή του εμβολίου που ανέπτυξε σε ανθρώπους εθελοντές. Το εμβόλιο που ανέπτυξαν οι επιστήμονες μπορεί να προκαλέσει ανοσιακή απόκριση στους ανθρώπους, ενώ διαπιστώθηκε επίσης ότι έχει την ικανότητα να προλαμβάνει τη λοίμωξη των πνευμόνων σε πειραματόζωα που είχαν μολυνθεί με τον SARS-CoV-2. Τα αποτελέσματα της έρευνας, μετά την ανακοίνωσή τους, θεωρήθηκαν ιδιαίτερα θετικά. Ωστόσο, αρκετοί επιστήμονες υποστήριξαν ότι, καθώς ακόμα δεν έχουν ανακοινωθεί όλα τα δεδομένα των κλινικών δοκιμών, θα πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί.

Οι πρώτες δοκιμές των εμβολίων από άλλους οργανισμούς έδειξαν ότι, αν και τα εμβόλια αυτά μπορούν να αποτρέψουν τη λοίμωξη των πνευμόνων από τον SARS-CoV-2 στα πειραματόζωα, δεν είναι εξίσου αποτελεσματικά για τα υπόλοιπα όργανα του σώματος. Ένα εμβόλιο από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης βρίσκεται επίσης στο στάδιο των κλινικών δοκιμών σε ανθρώπους εθελοντές. Το εμβόλιο αυτό, όταν εξετάστηκε σε πειραματόζωα, κατάφερε να προστατεύσει 6 πιθήκους από την πνευμονία, ωστόσο η ποσότητα του ιού στη ρίνα των πειραματοζώων δεν επηρεάστηκε, όπως εξήγησαν οι επιστήμονες στο επιστημονικό περιοδικό bioRxiv. Αντίστοιχα αποτελέσματα ανέφερε και μία ερευνητική ομάδα από την Κίνα για το δικό της εμβόλιο.

Παρά τις αβεβαιότητες αυτές, οι 3 παραπάνω ερευνητικές ομάδες συνεχίζουν τις κλινικές δοκιμές. Οι έρευνες αυτές έχουν ως στόχο να εξετάσουν κυρίως την ασφάλεια των εμβολίων. Προκειμένου να διαπιστωθεί αν τα εμβόλια μπορούν πράγματι να προστατεύσουν τους ανθρώπους από τον COVID-19, θα χρειαστεί να γίνουν μεγαλύτερης κλίμακας μελέτες με ανθρώπους εθελοντές μέσα στους επόμενους μήνες.

Προς το παρόν, τα πρώιμα δεδομένα δείχνουν ότι τα εμβόλια για τον κορονοϊό μπορούν να προκαλέσουν ισχυρή ανοσιακή απόκριση. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι τα δεδομένα από τις έρευνες σε ζώα είναι απαραίτητα προκειμένου να κατανοήσουμε τον τρόπο λειτουργίας των εμβολίων. Με τον τρόπο αυτό θα μπορέσουμε να ξεχωρίσουμε τα καλύτερα εμβόλια για να τα τελειοποιήσουμε προκειμένου να φτάσουν στην αγορά το συντομότερο δυνατό. «Ο στόχος των 12-18 μηνών είναι ακόμα ρεαλιστικός», είπε ο Dave O’Connor, ένας ιολόγος από το Πανεπιστήμιο του Wisconsin.

Ανοσιακή Απόκριση

Το εμβόλιο της Moderna, το οποίο αναπτύσσεται σε συνεργασία με το National Institute of Allergy and Infectious Diseases των ΗΠΑ, ξεκίνησε τις κλινικές δοκιμές για την εκτίμηση της ασφάλειάς του το Μάρτιο. Το εμβόλιο περιέχει ένα mRNA με «οδηγίες» για την κατασκευή της πρωτεΐνης spike του ιού. Ως αποτέλεσμα, προκαλεί παραγωγή της πρωτεΐνης από τα ανθρώπινα κύτταρα, ενεργοποιώντας έτσι το ανοσοποιητικό σύστημα. Αν και τα εμβόλια με βάση το RNA είναι πολύ εύκολο να παρασκευαστούν, κανένα από αυτά δεν έχει εγκριθεί ακόμα.

Στην ανακοίνωση που εξέδωσε η εταιρία, ανέφερε ότι οι 45 εθελοντές που έλαβαν 1 ή 2 δόσεις του εμβολίου παρουσίασαν ισχυρή ανοσιακή απόκριση για τον ιό. Οι ερευνητές εξέτασαν την παρουσία αντισωμάτων που αναγνωρίζουν τον ιό σε 25 εθελοντές και διαπίστωσαν ότι έχουν παρόμοιες ποσότητες με αυτές ασθενών που ανάρρωσαν από τον COVID-19.

Ο Tal Zaks, επικεφαλής έρευνας στη Moderna, υποστήριξε κατά την παρουσίαση των αποτελεσμάτων ότι τα επίπεδα αυτά των αντισωμάτων πιθανώς επαρκούν για την πρόληψη της λοίμωξης από τον ιό. «Εφόσον καταφέρνουμε να παραχθεί ίδια ποσότητα αντισωμάτων με αυτή που παρατηρείται στους ασθενείς που έχουν αναρρώσει, αυτό πιθανώς θα αρκεί για να προσφέρει ανοσία», είπε ο Zaks.

Ωστόσο, ακόμα δεν είναι βέβαιο ότι η ανοσιακή απόκριση που προκαλεί το εμβόλιο αρκεί για να προστατεύσει τους εθελοντές από μία μελλοντική λοίμωξη, όπως υποστήριξε ο Peter Hotez, ένας ειδικός για εμβόλια από το Bayor College of Medicine στο Τέξας. «Δεν είμαι σίγουρος ότι αυτό το αποτέλεσμα είναι τόσο θετικό όσο παρουσιάζεται», δήλωσε ο Hotez. Αναφέρθηκε μάλιστα σε μία προδημοσίευση από τις 15 Μαΐου στο bioRxiv, η οποία διαπίστωσε ότι οι περισσότεροι ασθενείς που ανάρρωσαν από COVID-19 χωρίς να νοσηλευτούν, δεν έχουν επαρκείς ποσότητες «αδρανοποιητικών αντισωμάτων», τα οποία δεν επιτρέπουν στο ιό να μολύνει κύτταρα. Η Moderna εξέτασε τα επίπεδα των αντισωμάτων σε 8 εθελοντές και διαπίστωσε ότι είναι αντίστοιχα με αυτά ασθενών που έχουν αναρρώσει από τον ιό.

Ο Hotez έχει επίσης αμφιβολίες σχετικά με τα αποτελέσματα της ομάδας από την Οξφόρδη. Οι επιστήμονες της ομάδας αυτής διαπίστωσαν ότι η χορήγηση μίας δόσης του εμβολίου σε πιθήκους μπορεί να οδηγήσει σε ικανοποιητική παραγωγή αδρανοποιητικών αντισωμάτων. «Ο αριθμός πρέπει να είναι πολύ υψηλότερος για να πούμε ότι υπάρχει ανοσία», είπε ο Hotez. Το εμβόλιο της ομάδας αυτής περιέχει ένα ιό των πιθήκων που έχει τροποποιηθεί έτσι ώστε να παράγει μία πρωτεΐνη του SARS-CoV-2.

Ο Hotez υποστήριξε ότι το εμβόλιο που φαίνεται να προκαλεί την ισχυρότερη ανοσιακή απόκριση είναι αυτό της εταιρίας Sinovac Biotech από το Πεκίνο. Το εμβόλιο αυτό χορηγείται σε 3 δόσεις και τα πρώτα δεδομένα δείχνουν ότι προκαλεί ικανοποιητική παραγωγή αντισωμάτων σε πειραματόζωα, όπως ανέφεραν οι επιστήμονες στις 5 Μαΐου στο επιστημονικό περιοδικό Science. Το εμβόλιο περιέχει αδρανοποιημένα σωματίδια του SARS-CoV-2.

Προς το παρόν, κανένας δεν γνωρίζει ποια είναι η ακριβής ανοσιακή απόκριση που προστατεύει τους ανθρώπους από τον COVID-19, επομένως η ποσότητα των αδρανοποιητικών αντισωμάτων που παράγεται από το εμβόλιο του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης ενδέχεται να επαρκεί για να προσφέρει ανοσία, είπε ο Michael Diamond, ένας ιολόγος-ανοσολόγος από το Washington University, ο οποίος εργάζεται στη Moderna. Στη χειρότερη περίπτωση, μπορεί να χορηγηθεί και μία δεύτερη ενισχυτική δόση προκειμένου να επιτευχθούν ικανοποιητικά επίπεδα. «Αυτό που δεν γνωρίζουμε είναι για ποια διάρκεια είναι προστατευμένος ο ασθενής», πρόσθεσε.

Έρευνες σε Πειραματόζωα

Παρ’ όλ’ αυτά σήμερα υπάρχουν αρκετά που δεν γνωρίζουμε σχετικά με τις επιδράσεις των εμβολίων στα πειραματόζωα. Η Moderna δήλωσε ότι το εμβόλιο μπορεί να σταματήσει τον πολλαπλασιασμό του ιού στους πνεύμονες των ποντικών. Ο ιός με τον οποίο μολύνθηκαν τα πειραματόζωα ήταν μία τροποποιημένη μορφή του SARS-CoV-2 που του επιτρέπει να μολύνει κύτταρα ποντικών, σύμφωνα με την παρουσίαση του Zaks. Ωστόσο, η τροποποίηση αυτή επηρεάζει την πρωτεΐνη που χρησιμοποιούν τα εμβόλια για να προκαλέσουν ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει την απόκριση των πειραματοζώων στις λοιμώξεις.

Οι πίθηκοι στην έρευνα της Οξφόρδης έλαβαν εξαιρετικά υψηλές δόσεις του ιού μετά τη χορήγηση του εμβολίου, είπε ο Sarah Gilbert, μία ειδικός για τα εμβόλια από την έρευνα. Το γεγονός αυτό μπορεί πιθανώς να εξηγήσει γιατί τα πειραματόζωα που εμβολιάστηκαν είχαν ίδια ποσότητα του ιού στη ρίνα με τα ζώα που δεν είχαν εμβολιαστεί, παρά το γεγονός ότι δεν παρουσίασαν πνευμονικά συμπτώματα από τον ίο. Η χορήγηση υψηλών δόσεων του ιού, διασφαλίζει ότι τα ζώα θα μολυνθούν με τον ιό, ωστόσο αυτό είναι κάτι που δεν συμβαίνει τυπικά στη φύση. Η έρευνα από την Οξφόρδη δεν εξέτασε επίσης αν ο ιός από τους πιθήκους ήταν μολυσματικός μετά τη χορήγηση του εμβολίου, υποστήριξε ο Diamond. Το γενετικό υλικό του ιού που ανευρέθηκε στη ρίνα μπορεί να προέρχεται από σωματίδια που αδρανοποιήθηκαν από το ανοσοποιητικό σύστημα ή από τον ιό που χορηγήθηκε και δεν ανταποκρίνεται απαραίτητα σε ενεργό λοίμωξη.

Από το παραπάνω αποτέλεσμα δημιουργείται έτσι η ανησυχία αν οι άνθρωποι που εμβολιάστηκαν, μπορούν να μεταδώσουν τον ιό, παρά το γεγονός ότι δεν νοσούν, είπε ο Douglas Reed, ένας βιολόγος από το Πανεπιστήμιο του Πίτσμουργκ στην Πεννσυλβάνια. «Ιδανικά, πρέπει να αναπτύξουμε ένα εμβόλιο που προλαμβάνει τη λοίμωξη με τον ιό, αλλά και τη μετάδοσή του, έτσι ώστε να σπάσει ο κύκλος της μετάδοσης», υποστήριξε.

Ένας τρόπος να διαπιστωθεί αν τα εμβόλια προλαμβάνουν τη μετάδοση του ιού είναι να εξετάσουμε ζώα που μπορούν να μολυνθούν και να μεταδώσουν τον ιό, όπως οι νυφίτσες και τα χάμστερ, είπε ο Reed. Ο ίδιος υποστήριξε επίσης ότι οι πίθηκοι παρουσιάζουν μόνο ήπια συμπτώματα από τον COVID-19, επομένως τα εμβόλια θα πρέπει ίσως να δοκιμαστούν σε άλλα ζώα.

Ασφάλεια των Εμβολίων

Αν και η αποτελεσματικότητα των εμβολίων είναι δύσκολο να εκτιμηθεί από τα διαθέσιμα δεδομένα σήμερα, μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι είναι ασφαλή, υποστήριξαν οι ερευνητές. Το εμβόλιο της Moderna προκάλεσε ελάχιστες σοβαρές και καμία μακροπρόθεσμη ανεπιθύμητη ενέργεια στους εθελοντές. Οι πίθηκοι που εξετάστηκαν στις κλινικές δοκιμές της Οξφόρδης και της Sinovac δεν παρουσίασαν σοβαρότερη λοίμωξη μετά τη χορήγηση του εμβολίου, κάτι που είχε παρατηρηθεί στα εμβόλια με αδρανοποιημένους ιούς για τον SARS-CoV.

Ο Stanley Perlman, ένας ιολόγος από το Πανεπιστήμιο της Άιοβα, είπε ότι οι έρευνες σε πειραματόζωα έχουν προσφέρει περιορισμένα δεδομένα μέχρι στιγμής. «Οι επιστήμονες κάνουν ό,τι καλύτερο μπορούν», υποστήριξε. Τόνισε επίσης ότι τα αποτελέσματα δεν πρέπει να αποθαρρύνουν τους επιστήμονες από τη δοκιμή των εμβολίων σε ανθρώπους εθελοντές προκειμένου να προσδιοριστεί η αποτελεσματικότητά τους.

Η Moderna θα ξεκινήσει σύντομα μία κλινική δοκιμή φάσης ΙΙ με 600 εθελοντές. Οι επιστήμονες ελπίζουν να ξεκινήσουν τις κλινικές δοκιμές φάσης ΙΙΙ τον Ιούλιο, όπου και θα εξεταστεί η αποτελεσματικότητα του εμβολίου σε ευπαθείς ομάδες, όπως οι επαγγελματίες υγείας και οι ασθενείς με υποκείμενα νοσήματα. Ο Zaks τόνισε ότι αυτή τη στιγμή συνεχίζονται οι έρευνες σε πειραματόζωα και αυτή τη στιγμή δεν είναι ακόμα σαφές ποιο είναι το ιδανικό ζώο για την εκτίμηση της αποτελεσματικότητας του εμβολίου.

Η επιστημονική ομάδα από την Οξφόρδη έχει ήδη συγκεντρώσει πάνω από 1000 εθελοντές στην κλινική δοκιμή του εμβολίου. Κάποιοι εθελοντές θα πάρουν placebo, επομένως μέσα στους επόμενους μήνες θα γνωρίζουμε αν το εμβόλιο είναι αποτελεσματικό και στον άνθρωπο.

Βιβλιογραφία: Scientific American