Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι μεταβολική ασθένεια η οποία χαρακτηρίζεται από αύξηση της συγκέντρωσης του σακχάρου στο αίμα (υπεργλυκαιμία) και από διαταραχή του μεταβολισμού της γλυκόζης, των λιπιδίων και των πρωτεϊνών, είτε ως αποτέλεσμα ελαττωμένης έκκρισης ινσουλίνης είτε λόγω ελάττωσης της ευαισθησίας των κυττάρων του σώματος στην ινσουλίνη.

Υπάρχουν τρεις κυρίως τύποι σακχαρώδη διαβήτη: ο τύπος 1, ο τύπος 2 και ο διαβήτης της κύησης, ενώ υπάρχουν και άλλοι ειδικοί τύποι (MODY, παγκρεατικός διαβήτης, φαρμακευτικός διαβήτης, διαβήτης από δηλητήρια κλπ).

Γιατί είναι αυξημένη η γλυκόζη στο αίμα των ατόμων με σακχαρώδη διαβήτη;

Διότι δεν ελαττώνεται με φυσιολογικό τρόπο, δηλαδή δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τα κύτταρα του σώματος (των μυών και του λίπους κυρίως). Φυσιολογικά η γλυκόζη είναι το κύριο «καύσιμο» του σώματός μας και χρησιμοποιείται για την παραγωγή της ενέργειας για την κίνησή μας και την λειτουργία των οργάνων μας. Η γλυκόζη στο αίμα αυξάνει μέχρις ενός ορίου μετά το γεύμα και μετά ελαττώνεται. Η γλυκόζη που δεν χρησιμοποιείται φυσιολογικά αποθηκεύεται στο ήπαρ (ως γλυκογόνο) και μπορεί να μετατρέπεται με χημικές αντιδράσεις σε λίπος. Οι κυριότεροι μηχανισμοί είναι οι εξής:

  1. Το κλειδί για την είσοδο της γλυκόζης στα κύτταρα είναι η λειτουργία της ινσουλίνης: αν η παραγωγή της ινσουλίνης από το σώμα μας (η ινσουλίνη παράγεται στο πάγκρεας) δεν είναι ικανοποιητική τότε η γλυκόζη παραμένει στο αίμα και προκαλεί τα συμπτώματα του διαβήτη. Στην περίπτωση του διαβήτη τύπου 1 ινσουλίνη δεν παράγεται, είτε παράγεται σε ελάχιστη ποσότητα. Στην περίπτωση του διαβήτη τύπου 2 παράγεται μεν αρχικά ινσουλίνη, αλλά συχνά σε μεγάλη ποσότητα και έτσι το πάγκρεας εξαντλεί την παραγωγή του, οπότε σε όψιμο στάδιο, μπορεί να χρειάζεται η χορήγηση της ινσουλίνης με ένεση. Η γλυκόζη στο αίμα αυξάνει υπερβολικά μετά το γεύμα, όταν δεν υπάρχει αρκετή ινσουλίνη για να την «βάλει στα κύτταρα».
  2. ‘Άλλος λόγος αύξησης της γλυκόζης στο αίμα είναι η αντίσταση των κυττάρων που θα την χρησιμοποιήσουν. Αυτή η παθολογική κατάσταση ονομάζεται «αντίσταση στην ινσουλίνη» και είναι συχνή σε υπέρβαρα και παχύσαρκα άτομα, σε άτομα που δεν ασκούνται και σε καταστάσεις σημαντικού σωματικού και ψυχικού στρες. Ο μηχανισμός αυτός ισχύει κυρίως για το διαβήτη τύπου 2.
  3. Ένας ακόμα λόγος αυξημένης γλυκόζης στο αίμα είναι η υπερβολική παραγωγή γλυκόζης από το συκώτι. Φυσιολογικά, όταν δεν τρώμε, το συκώτι παράγει γλυκόζη από το γλυκογόνο των αποθηκών του, όταν στο αίμα μας η γλυκόζη είναι λίγη. Στην περίπτωση του διαβήτη το συκώτι παράγει γλυκόζη ανεξάρτητα από τη γλυκόζη στο αίμα. Γι αυτό συχνά τις πρωινές ώρες η γλυκόζη στο αίμα είναι αυξημένη, ενώ δεν έχει προηγηθεί γεύμα.

Οι μηχανισμοί αυτοί επηρεάζονται από τον τρόπο ζωής κυρίως στην περίπτωση του διαβήτη τύπου 2 (τί ποσότητες και τί ποιότητας τροφές καταναλώνουμε, πόσο ασκούμεθα, πόσο στρες επιβαρύνει το σώμα μας), αλλά και από την κληρονομικότητα.

Ποιά είναι τα συνηθισμένα πρώτα συμπτώματα του σακχαρώδη διαβήτη;

  • η πολυουρία – μπορεί να εκδηλώνεται ως συχνουρία
  • η πολυδιψία – πολλοί ασθενείς αναφέρουν μεγάλη κατανάλωση χυμών και αναψυκτικών για να καταπολεμήσουν τη δίψα τους, πίνοντας έτσι μεγάλες ποσότητες  ζάχαρης
  • η πείνα – ακόμα κι αν ο ασθενής τρώει πολύ συχνά
  • η μεγάλη κούραση
  • η απώλεια βάρους – χωρίς αυτή να επιδιώκεται με δίαιτα (αφορά κυρίως το διαβήτη τύπου 1)
  • απόπνοια οξόνης

Συχνά ακόμη μπορεί να υπάρχουν:

  • θολή όραση
  • καθυστερημένη θεραπεία πληγών
  • πόνοι ή μουδιασμένα χέρια ή πόδια (συχνότερα σε άτομα με διαβήτη τύπου 2.

Μερικές φορές αρχική εκδήλωση μπορεί να είναι το «σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα» με  μούδιασμα ή πόνους στα χέρια, ιδίως τη νύχτα.

Μερικά άτομα με διαβήτη τύπου 2 μπορεί να μην εμφανίζουν πολύ έντονα συμπτώματα ή άλλοτε να τα εμφανίζουν κι άλλοτε όχι.

Ειδικότερα στην περίπτωση του διαβήτη τύπου 1, τα συμπτώματα αυτά μπορεί να είναι ιδιαίτερα έντονα και μετά από σύντομο χρονικό διάστημα, αν δεν αντιμετωπιστεί ο διαβήτης, να οδηγήσουν σε μια βαριά και επικίνδυνη κατάσταση για τη ζωή του ασθενούς, την διαβητική κετοξέωση, που μπορεί να οδηγήσει σε κώμα αν δεν αντιμετωπιστεί με χορήγηση ορού και ινσουλίνης από τη φλέβα.

Η έγκαιρη διάγνωση του διαβήτη με αναγνώριση των συμπτωμάτων είναι πολύ σημαντική, ώστε να δοθεί η κατάλληλη θεραπεία και να υποχωρήσουν τα συμπτώματα, αλλά και να προληφθούν οι διαβητικές επιπλοκές

Γιατί εμφανίζονται τα συμπτώματα του διαβήτη;

Διότι το σώμα προσπαθεί να αποβάλει τις υπερβολικές ποσότητες γλυκόζης που έχει στο αίμα. Η γλυκόζη αποβάλλεται με τα ούρα μαζί με πολύ νερό (πολυουρία) και ο ασθενής αφυδατώνεται (δίψα, απώλεια βάρους, κούραση). Όταν η γλυκόζη δεν χρησιμοποιείται φυσιολογικά, και προκειμένου να βρει την αναγκαία ενέργεια για τη λειτουργία του, ο οργανισμός καταναλώνει λίπος. Παράγωγο της κατανάλωσης του λίπους είναι οι κετόνες (οξόνη), που προκαλούν τη χαρακτηριστική δύσοσμη αναπνοή, αλλά και την αυξημένη κόπωση, όταν αυξάνονται στο αίμα.