Γνωρίζουμε σήμερα ότι η χρήση μάσκας μπορεί να περιορίσει την εξάπλωση του COVID-19. Ωστόσο, τα διάφορα είδη μάσκας δεν είναι εξίσου αποτελεσματικά στον περιορισμό του αριθμού των σωματιδίων που απελευθερώνονται με το βήχα, το φτέρνισμα ή την ομιλία.

Πέρα από τις διαβεβαιώσεις του κατασκευαστή, πώς μπορούμε όμως να γνωρίζουμε ποια μάσκα είναι η πιο αποτελεσματική σε πραγματικές συνθήκες;

Το παραπάνω ερώτημα θέλησε να απαντήσει μία ομάδα επιστημόνων από το Duke University η οποία ανέπτυξε ένα απλό τεστ για το σκοπό αυτό. Οι επιστήμονες εξέτασαν 14 διαφορετικά είδη μάσκας και καλύμματος προσώπου χρησιμοποιώντας μία απλή συσκευή laser χαμηλού κόστους.

Οι μάσκες που εξετάστηκαν. (Fischer et al., Science Advances, 2020)

«Η ουσιαστικότερη ερώτηση είναι: Σε ποιο βαθμό μπορεί το κάθε είδος μάσκας να περιορίσει τη διασπορά των σταγονιδίων;», δήλωσε ο επικεφαλής της έρευνας Martin Fischer.

Το παραπάνω ερώτημα έχει μεγάλη σημασία, ιδιαίτερα για την πανδημία του COVID-19, καθώς αρκετοί άνθρωποι αγοράζουν μάσκες από το Διαδίκτυο ή φτιάχνουν μάσκες στο σπίτι.

Αν και γενικά οποιοδήποτε είδος μάσκας προσφέρει περιορισμένα οφέλη στην πρόληψη μετάδοσης του COVID-19, οι περισσότερες έρευνες έχουν επικεντρωθεί στις χειρουργικές μάσκες και τις N95 και όχι σε άλλα είδη, όπως οι πάνινες.

«Οι χειρουργικές μάσκες χρησιμοποιούνται ευρέως και έχουν εξεταστεί εκτενώς ως προς την αποτελεσματικότητά τους στα νοσοκομεία», δήλωσε ο Fischer.

«Ωστόσο, μέχρι σήμερα, δεν υπήρχε κάποιος γρήγορος, εύκολος και αποτελεσματικός τρόπος να εκτιμήσουμε την αποτελεσματικότητα που έχουν τα υπόλοιπα είδη μάσκας».

Για να λύσουν, επομένως, το παραπάνω πρόβλημα, ο Fischer και η ομάδα του ανέπτυξαν ένα εύκολο και φτηνό πείραμα με laser, το οποίο μπορεί να εξετάσει ποιος είναι ο αριθμός των σωματιδίων που αποκλείονται από την κάθε μάσκα κατά την ομιλία.

Στο πείραμα, ένας φακός χρησιμοποιείται για να διευρύνει μία δέσμη laser έτσι ώστε να καλύπτει μία μεγάλη επιφάνεια. Η έξοδος του φακού στη συνέχεια διέρχεται από ένα σκοτεινό χώρο επιτρέποντας έτσι στους επιστήμονες να διαπιστώσουν αν διαφεύγουν σταγονίδια. Η καταγραφή των σταγονιδίων γίνεται με μία κάμερα κινητού τηλεφώνου.

Στα πειράματα που κάναμε οι εθελοντές μιλούσαν προς την κατεύθυνση του laser λέγοντας τη φράση “Stay healthy, people”, φορώντας 14 διαφορετικά είδη μάσκας.

«Όπως παρατηρήσαμε, όταν κάποιος μιλάει εκλύονται σταγονίδια. Κατά συνέπεια ο ιός μπορεί να μεταδοθεί ακόμα κι αν δεν υπάρχει βήχας ή φτέρνισμα», είπε ο Fischer.

«Παρατηρήσαμε επίσης ότι ορισμένες μάσκες είναι πολύ πιο αποτελεσματικές σε σχέση με άλλες στον αποκλεισμό των παραπάνω σταγονιδίων».

Σχετικός αριθμός σταγονιδίων για κάθε μάσκα. (Fischer et al., Science Advances, 2020)

Από τα αποτελέσματα διαπιστώθηκε ότι οι πλέον αποτελεσματικές μάσκες είναι οι Ν95, με τις χειρουργικές μάσκες να βρίσκονται στη δεύτερη θέση, ενώ την τρίτη θέση καταλαμβάνουν οι μάσκες από πολυπροπυλένιο.

Οι υπόλοιπες μάσκες, μεταξύ των οποίων οι βαμβακερές ή ακόμα και οι πλεκτές μάσκες, μπορούσαν επίσης να περιορίσουν κάποιο αριθμό σταγονιδίων, ωστόσο όχι εξίσου αποτελεσματικά με τις παραπάνω 3 μάσκες.

Ένα είδος μάσκας που εξετάστηκε ιδιαίτερα ήταν οι μάσκες Ν95 με βαλβίδα. «Κατά την εισπνοή η βαλβίδα στις μάσκες αυτές κλείνει, ωστόσο κατά την εκπνοή ανοίγει, γεγονός που επιτρέπει κάποια διασπορά σταγονιδίων», υποστήριξε ο Fischer.

«Ουσιαστικά οι μάσκες αυτές προστατεύουν το χρήστη από το εξωτερικό περιβάλλον, ωστόσο δεν μπορούν να προστατεύσουν τα άλλα άτομα από το χρήστη, κάτι που είναι σημαντικότερο στην πρόληψη της μετάδοσης του COVID-19».

Μεγαλύτερη έκπληξη πάντως προκάλεσαν οι παρατηρήσεις για τις λιγότερο αποτελεσματικές μάσκες. Συγκεκριμένα, οι μπαντάνες (bandanas) αν και ήταν στις τελευταίες θέσεις ήταν ικανές να προσφέρουν κάποια οφέλη, κάτι που ωστόσο δεν παρατηρήθηκε στα φουλάρια λαιμού (neck fleece). Τα τελευταία, όπως διαπιστώθηκε, οδηγούσαν σε μεγαλύτερη διασπορά σταγονιδίων, ακόμα και συγκριτικά με την απουσία οποιουδήποτε είδους μάσκας.

«Η κοινή λογική λέει ότι προφανώς το να φοράμε οτιδήποτε είναι προτιμότερο από το να μην καλύπτουμε κάπως το στόμα και τη μύτη μας. Αυτό δεν ισχύει για τα φουλάρια λαιμού», δήλωσε ο Fischer.

«Παρατηρήσαμε ότι ο αριθμός των σταγονιδίων που απελευθερώνονται αυξάνεται όταν ο χρήστης φορά το παραπάνω ρούχο. Η εκτίμησή μας είναι ότι το υλικό από το οποίο παρασκευάζονται τα φουλάρια αυτά διασπά τα μεγάλα σταγονίδια σε μικρότερα. Το γεγονός αυτό διευκολύνει τη μετάδοση του ιού, καθώς τα μικρότερα σταγονίδια μεταφέρονται ευκολότερα με τον αέρα».

Οι ερευνητές υποστήριξαν ότι η μέθοδος που χρησιμοποίησαν δεν είναι η πιο ακριβής στην εκτίμηση της αποτελεσματικότητας μίας μάσκας, ωστόσο είναι αρκετά εύκολη και μπορεί γίνει από οποιονδήποτε.

Τόνισαν επίσης ότι για ακόμα μία φορά αναδεικνύεται ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές ως προς την αποτελεσματικότητα κάθε μάσκας και επομένως πρέπει να προσέχουμε τι βάζουμε στο πρόσωπό μας.

Τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances.