Προδιαβήτης: το στάδιο πρόληψης του διαβήτη

Ενώ στο διαβήτη τύπου 1, που εκδηλώνεται κυρίως στη νεανική ζωή, η πρόληψη δεν είναι εφικτή, στο διαβήτη τύπου 2 υπάρχει αναγνωρισμένο προκλινικό στάδιο, κατά το οποίο η νόσος μπορεί να διαγνωστεί με αξιόπιστες εξετάσεις.
Στις περισσότερες περιπτώσεις προηγείται του διαβήτη μια κατάσταση που συχνά ονομάζεται προδιαβήτης. Αυτή χαρακτηρίζεται είτε από παθολογική γλυκόζη νηστείας [σάκχαρο αίματος μεγαλύτερο από 100 χιλιοστά του 0γραμμαρίου ανά δέκατο του λίτρου (mg/dl), αλλά μικρότερο από 126, οπότε πρόκειται για σακχαρώδη διαβήτη, αν βρεθεί σε δύο μετρήσεις], είτε από παθολογική ανοχή στη γλυκόζη (γλυκόζη αίματος μεταξύ 140 και 200 mg/dl, 2 ώρες μετά από λήψη 75 γραμμαρίων γλυκόζης – αυτή η εξέταση λέγεται
καμπύλη γλυκόζης. Πάνω από 200 είναι διαβήτης). Σε κάθε μία από αυτές τις περιπτώσεις υπάρχει πιθανότητα 30% περίπου να εκδηλωθεί διαβήτης μέσα στα επόμενα 2 χρόνια, αν δεν συνυπάρχουν, και 50% αν συνυπάρχουν. Πάντως τα άτομα με προδιαβήτη έχουν αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο (στεφανιαία νόσο, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, αρτηριοπάθεια) και μεγαλύτερη πιθανότητα να πάσχουν από υπέρταση, δυσλιπιδαιμία και παχυσαρκία. Άτομα με προδιαβήτη έχουν «αντίσταση στην ινσουλίνη». Αυτό σημαίνει ότι η ινσουλίνη που παράγουν στο πάγκρεάς τους δεν επιτυγχάνει την αποτελεσματική ελάττωση του σακχάρου αίματος. Γι’ αυτό, τα άτομα με αντίσταση στην ινσουλίνη παράγουν όλο και περισσότερη, μέχρι να εξαντλήσουν το πάγκρεάς τους. Η αντίσταση στην ινσουλίνη προδιαθέτει σε καρδιαγγειακή νόσο.

Ποιοί έχουν προδιάθεση για διαβήτη

Γενικά, προδιάθεση για διαβήτη τύπου 2 έχουν άτομα που είναι μεγαλύτερης ηλικίας, παχύσαρκα, που κάνουν καθιστική ζωή και δεν ασκούνται, που έχουν οικογενειακό
ιστορικό διαβήτη, γυναίκες που γέννησαν νεογνά μεγαλύτερα από 4 κιλά, γυναίκες που έχουν πολυκυστικές ωοθήκες, και άτομα που έχουν αυξημένη χοληστερίνη ή/και
τριγλυκερίδια ή αυξημένο λόγο HDL/LDL χοληστερόλης. Αυτά τα άτομα πρέπει να ελέγχουν το σάκχαρο νηστείας τους (συνήθως πριν από το πρωινό) τουλάχιστο μια φορά το χρόνο και αν το βρουν μεγαλύτερο από 100 mg/dl, πρέπει να εξεταστούν με καμπύλη γλυκόζης.

Μελέτες πρόληψης

Σύμφωνα με μια έγκυρη μελέτη από τη Φινλανδία, η απώλεια 5-7% του αρχικού βάρους με δίαιτα και άσκηση (150 λεπτά την εβδομάδα), μείωσε κατά 58% τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη σε άτομα με παθολογική ανοχή στη γλυκόζη. Αυτή η μείωση ήταν η σημαντικότερη που βρέθηκε σε σοβαρές κλινικές μελέτες, και ήταν σαφώς πιο σημαντική από την μείωση που παρατηρήθηκε μετά από χρήση φαρμάκων (χωρίς αλλαγή τρόπου ζωής).
Δοκιμάστηκαν φάρμακα που βελτιώνουν την αντίσταση στην ινσουλίνη (η μετφορμίνη και η τρογλιταζόνη) ή που καθυστερούν την απορρόφηση των υδατανθράκων (η ακαρβόζη), η ορλιστάτη (φάρμακο κατά της παχυσαρκίας), ακόμα και αντιυπερτασικά (η ραμιπρίλη και η λοζαρτάνη) με διάφορα αποτελέσματα. Αναμένονται, πάντως, με μεγάλο ενδιαφέρον, αποτελέσματα μεγάλων μελετών που είναι σε εξέλιξη και χρησιμοποιούν άλλα φάρμακα.
Οι προσπάθειες για την πρόληψη του διαβήτη επικεντρώνονται στην εκπαίδευση του πληθυσμού, προκειμένου όλοι να αντιληφθούν τη σοβαρότητα του διαβήτη και να επιδιώξουν αλλαγή του τρόπου ζωής τους, με βάση συγκεκριμένες υγιεινοδιαιτητικές συμβουλές.

Εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας και του πληθυσμού

Στις πολιτισμένες χώρες έχουν δημιουργήσει μια καινούργια ειδικότητα της νοσηλευτικής, είτε των κοινωνικών λειτουργών, την ειδικότητα του εκπαιδευτή για το διαβήτη. Οι επαγγελματίες αυτής της ειδικότητας εκπαιδεύουν τόσο τους πάσχοντες από διαβήτη, όσο και εκείνους που βρίσκονται στο στάδιο του προδιαβήτη, αλλά και το κοινό, είτε σε προσωπικές εκπαιδευτικές συναντήσεις, είτε σε ομαδικές συναντήσεις, σχετικά με θέματα της πάθησής τους και των επιπλοκών της. Αλλού την εκπαίδευση αναλαμβάνει ο γιατρός, ο διαιτολόγος, η νοσηλεύτρια, ή η εκπαιδευμένη κοινωνική λειτουργός. Πρέπει όμως και ο ψυχολόγος, ο οφθαλμίατρος, ο ειδικός ποδοθεραπευτής, ο φαρμακοποιός και ο οδοντίατρος να μπορεί να δώσει σωστές συμβουλές. Όλοι αυτοί πρέπει να σχηματίσουν ομάδα με αντικείμενο την καλή σωματική και ψυχική υγεία των ασθενών
τους. Για το λόγο αυτό, είναι σωστό να υπάρχουν ομιλίες και εκπαιδευτικά σεμινάρια σχετικά με τα νεώτερα για το διαβήτη, τα οποία να απευθύνονται σε όλους τους λειτουργούς της υγείας και όχι μόνο στους εξειδικευμένους διαβητολόγους. Παράλληλα, οι συγγενείς και οι φίλοι όσων έχουν διαβήτη ή προδιαβήτη, πρέπει να ενημερώνονται σε κάθε ευκαιρία. Ο διαβήτης είναι πρόβλημα για όλη την κοινωνία, καθώς η καλή λειτουργία της επηρεάζεται από τις σοβαρές αναπηρίες, που προκαλεί ο διαβήτης στους
πάσχοντες. Σε πολλές κοινότητες ο διαβήτης αποτελεί ακόμα «ταμπού» και οι πάσχοντες ή οι οικογένειές τους κρατούν μυστική την πάθηση αυτή, ή πιστεύουν μύθους ή παλαιότερες, ξεπερασμένες γνώσεις σχετικά με την αιτία ή την αντιμετώπισή του. Αυτό δυστυχώς ισχύει και για πολλούς γιατρούς, που δεν έχουν σωστή ενημέρωση. Στα προγράμματα εκπαίδευσης περιλαμβάνονται συγκεκριμένοι στόχοι, σχετικά με το τί πρέπει να μάθει ο εκπαιδευόμενος και να ελέγχεται η απόδοση του μαθήματος, αλλά και η επάρκεια του εκπαιδευτή, γι’ αυτό συντάσσονται με επαγγελματισμό και σοβαρότητα.

Απώλεια Βάρους

Άτομα που αύξησαν το βάρος στους στην εφηβεία και την ενήλικη ζωή, έχουν αποδεδειγμένα μεγαλύτερο κίνδυνο διαβήτη. Τα άτομα με διαβήτη τύπου 2 είναι παχύσαρκα ή υπέρβαρα σε ποσοστό 90% και έχουν συνήθως αντίσταση στην ινσουλίνη. Η παχυσαρκία προδιαθέτει επί πλέον σε σκελετικά νοσήματα και επιβαρύνει την οστεοαρθρίτιδα του
γόνατος, ή τους πόνους στη μέση και τα ισχία, που είναι πολύ συχνά προβλήματα σε μεγαλύτερες ηλικίες. Είναι πιο συχνή σε άτομα που πάσχουν από σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα. Η παχυσαρκία προδιαθέτει ακόμα σε άπνοια κατά τον ύπνο, που κι αυτή επιβαρύνει την καρδιά. Υπάρχουν επίσης διάφορες μορφές καρκίνου που είναι συχνότερες στους
παχύσαρκους.
Η απώλεια βάρους μπορεί να γίνει μόνο με σωστή δίαιτα και με πρόγραμμα άσκησης. Τα χάπια κατά της παχυσαρκίας και οι επεμβάσεις βοηθούν, αλλά μόνο κατά ένα μέρος. Οι επεμβάσεις για την παχυσαρκία στο στομάχι (γαστρική παράκαμψη, ή γαστρικό bypass) αποδεδειγμένα θεραπεύουν τον σακχαρώδη διαβήτη σε ποσοστό 80%, φαίνεται μάλιστα
ότι μπορεί και να τον προλάβουν. Η σωστή δίαιτα όμως είναι και σ’ αυτή την περίπτωση, υποχρεωτική.
Για το πόσο παχύσαρκος είναι κάποιος, χρησιμοποιείται ο δείκτης μάζας σώματος, που προκύπτει από τη διαίρεση βάρους (σε κιλά) προς το τετράγωνο του ύψους (σε μέτρα).
Αν, για παράδειγμα κάποιος έχει ύψος 1,75 μέτρα και βάρος 85 κιλά, ο δείκτης μάζας σώματος είναι 85:1,752 =27,75.
Φυσιολογικός είναι ο δείκτης κάτω από 26, υπέρβαρα είναι τα άτομα με δείκτη 26-29 και παχύσαρκα είναι τα άτομα με δείκτη μεγαλύτερο από 29.

Δίαιτα

– Για την πρόληψη του διαβήτη τύπου 2 συνιστάται δίαιτα με λίγους υδατάνθρακες και λίγο κορεσμένο λίπος. Πολλά λαχανικά και φρούτα, όσπρια, δημητριακά, τροφές με πολλές φυτικές ίνες, και η προτίμηση προς το ελαιόλαδο (η λεγόμενη Μεσογειακή Δίαιτα) και γαλακτοκομικά και κρέας με λίγα λιπαρά συνιστώνται γενικά για την πρόληψη των περισσοτέρων παθήσεων, ανεξάρτητα από ηλικία και φύλο.
– Η δίαιτα πάντως πρέπει να εξατομικεύεται ανάλογα με την ηλικία, το φύλο, το ύψος και τη σωματική δραστηριότητα του κάθε ατόμου.
– Οι οδηγίες ενός διαιτολόγου είναι αναντικατάστατες, αλλά το δύσκολο είναι να τηρούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα. Σ’ αυτό βοηθούν οι συχνές επισκέψεις. Ο διαιτολόγος πρέπει να σε διδάξει ποιές είναι οι ομάδες τροφίμων και ποιές είναι οι θρεπτικές ουσίες (υδατάνθρακες, λίπη, πρωτεΐνες) και σε ποιές τροφές υπάρχουν, ώστε να μπορείς να διαλέγεις. Πρέπει ακόμα να σε μάθει να διακρίνεις τις τροφές με πολλές και λίγες θερμίδες και να σου εξηγήσει τι σημαίνει «γλυκαιμικός δείκτης» των τροφών, ώστε να προτιμάς τροφές με μικρό γλυκαιμικό δείκτη. Κι εδώ η εκπαίδευση παίζει τον πρώτο ρόλο.
-Να καταναλώνεις ποικιλία υγιεινών τροφών και όχι μονότονα καθημερινά γεύματα.
– Είναι σωστό να τηρείται καθημερινά η ώρα που λαμβάνονται τα γεύματα και τα σνακ και να μην παραλείπονται γεύματα.
– Μην ξεχνάς να παίρνεις σωστό πρόγευμα.
– Συνιστάται να πίνεις νερό και όχι αναψυκτικά.
– Να αποφεύγεις τη ζάχαρη και τα γλυκά.
– Σύμφωνα με μερικές μελέτες το πράσινο τσάι και η κανέλα βοηθούν στην πρόληψη του διαβήτη, όπως και η βρώμη, το κρέας του σολομού και η σόγια.
– Οι αγαπημένες σου τροφές μπορούν να συνεχιστούν, αλλά σε μικρότερες μερίδες ή να ετοιμάζονται με λιγότερα λιπαρά. Μην προτιμάς μεγάλες μερίδες όταν τρως έξω, ή φρόντισε να τις μοιράζεσαι με άλλους.
– Μη βιάζεσαι όταν τρως. Ο εγκέφαλός μας δεν καταλαβαίνει ότι χορτάσαμε, αν δεν περάσουν 15 λεπτά από την στιγμή που το στομάχι μας είναι γεμάτο. Τότε θα λάβουμε
την εντολή να σταματήσουμε.

Άσκηση

Η άσκηση βοηθά στην απώλεια βάρους και ελαττώνει το σάκχαρο αίματος, όπως και την αντίσταση στην ινσουλίνη. Ακόμα βοηθά στην υγεία του σκελετού και προκαλεί ευεξία. Έντονο βάδισμα, τρέξιμο, κολύμπι, τένις, ποδόσφαιρο και κάθε άλλη άσκηση είναι ευεργετικές.
Πολλοί ρωτούν ποιά είναι η καλύτερη άσκηση για την πρόληψη του διαβήτη.
Η απάντηση είναι: «Η καλύτερη άσκηση είναι αυτή που μπορείς να κάνεις!»
Πολλοί παράγοντες καθορίζουν τη συνιστώμενη κάθε φορά «καλή» άσκηση.
Το περπάτημα πάντως είναι μια καλή άσκηση μέτριας έντασης, που ενδείκνυται σε όλους σχεδόν. Άσκηση μέτριας έντασης σημαίνει ότι θα ιδρώσεις και ότι η αναπνοή σου θα γίνει πιο γρήγορη, αλλά όχι τόσο πολύ ώστε να μην μπορείς να συζητήσεις με ένα φίλο σου. Τα άτομα με διαβήτη πρέπει να φορούν σωστά παπούτσια για το περπάτημα, ώστε να αποφύγουν τραυματισμούς και να συμβουλεύονται τον ειδικό για τα παπούτσια τους. Σε άτομα με διαβητικό έλκος το περπάτημα απαγορεύεται, μέχρι να ιαθεί το έλκος.
Καλό είναι να υπάρχει ένα πρόγραμμα άσκησης (ποιές ημέρες και για πόση ώρα), και να τηρείται. Ένας φίλος ή κάποιο μέλος της οικογένειάς σου, που συμμετέχει στο πρόγραμμα της άσκησής σου, θα σε ενθαρρύνει.
Πριν και μετά από κάθε άσκηση συνιστάται μια ελαφρά σωματική δραστηριότητα («ζέσταμα – κρύωμα»). Ο ασκούμενος πρέπει να πίνει αρκετό νερό γιατί με τον ιδρώτα χάνονται υγρά.
Καλό επίσης είναι να υπάρχει ποικιλία στις ασκήσεις για να μη χάνεις το ενδιαφέρον σου. Βάλε βραχυχρόνιους στόχους σχετικά με το χρόνο ή την απόσταση που θα ασκηθείς. Βαθμιαία η ένταση μπορεί να αυξηθεί, αλλά ποτέ με υπερβολή. Επιβράβευσε τον εαυτό σου όταν πετύχεις τους στόχους σου (αλλά όχι με φαγητό!). Προσπάθησε να κάνεις τη σωματική άσκηση υπόθεση της οικογένειάς σου. Ο χορός είναι επίσης άσκηση ευχάριστη και αποδοτική για όλες τις ηλικίες. Σε άτομα με διαβήτη και επιπλοκές από τα μάτια συνιστάται να αποφεύγεται η άρση βαρών και κάθε άσκηση που μπορεί να αυξήσει την πίεση στα μάτια. Στα άτομα με διαβήτη που παίρνουν αντιδιαβητικά φάρμακα, πρέπει να εξηγείται αναλυτικά ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας κατά την άσκηση ή μετά από αυτήν, όπως και η πρόληψη και η αντιμετώπισή της.
Αλλά και με μικρές αλλαγές στο καθημερινό τρόπο ζωής το όφελος είναι πολύ σημαντικό. Δεν χρειάζεται να εξαντλήσεις τον εαυτό σου για να αυξήσεις τη σωματική σου δραστηριότητα. Περιόρισε την ώρα που βλέπεις τηλεόραση, ή ασχολείσαι με τον ηλεκτρονικό υπολογιστή. Να προτιμάς τις σκάλες από το ασανσέρ. Προτίμησε να παρκάρεις το αυτοκίνητο μακριά και να περπατάς μέχρι τη δουλειά ή το σπίτι σου, ή φρόντισε να κατεβαίνεις μια στάση μακρύτερα, αν παίρνεις το λεωφορείο. Πάρε σκύλο, πράγμα που θα σε αναγκάσει να τον βγάζεις βόλτα τακτικά. Τριάντα λεπτά έντονο καθημερινό βάδισμα συνιστάται ως απαραίτητη άσκηση για την πρόληψη του διαβήτη.

Διακοπή του καπνίσματος

– Το κάπνισμα είναι επικίνδυνο για άτομα με προδιαβήτη ή διαβήτη, καθώς και το μεν και τα δε προδιαθέτουν σε εμφράγματα, γάγγραινα και αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια. Οι καπνιστές, όπως και οι παχύσαρκοι, έχουν αντίσταση στην ινσουλίνη.
- Το κάπνισμα είναι αποδεδειγμένα η κύρια αιτία για διάφορες μορφές καρκίνου και αναπνευστικών νοσημάτων, όπως το πνευμονικό εμφύσημα και η χρόνια βρογχίτιδα, από τα οποία εκατοντάδες άτομα πεθαίνουν κάθε χρόνο. Προσπάθησε να κόψεις το κάπνισμα, αφού έχεις πεισθεί για την αναγκαιότητα της διακοπής του. Μην απογοητεύεσαι αν απέτυχες την πρώτη φορά. Όσο πιο πολλές φορές προσπαθήσεις σοβαρά, τόσο μεγαλύτερη πιθανότητα έχεις να το επιτύχεις.

Περιορισμένη χρήση οινοπνευματωδών ποτών

Δεν συνιστάται κατανάλωση περισσότερων από δύο ποτά την ημέρα. Πρέπει να προτιμώνται ποτά με λίγο οινόπνευμα και λίγη ζάχαρη, όπως είναι τα ξηρά κρασιά και η μπύρα. Η μετρημένη κατανάλωση οινοπνεύματος (και πάντως όχι από εκείνους που πάσχουν από νοσήματα του ήπατος, ή από εκείνους που προσπαθούν να ξεφύγουν από τον αλκοολισμό), είναι προστατευτική για την καρδιά.

Τι είναι ο γλυκαναιμικός δείκτης;
Ο γλυκαιμικός δείκτης είναι η εκατοστιαία αύξηση του σακχάρου του αίματος μετά από χορήγηση ενός τροφίμου σε σύγκριση με την αύξηση που προκύπτει
από χορήγηση γλυκόζης, (Η αντίδραση στη γλυκόζη